Door Jos de Jong - NLMagazine, Lifestyle & Gezondheid – Het wordt zo langzamerhand eens echt de tijd voor een debat over cholesterol, het gebruik van statines en de enorme financiële invloed van de farmaceutische industrie. Wat is er eigenlijk aan de hand aan de hand als je van je arts hoort dat je cholesterolwaarde niet juist is en dat je ‘aan de statines moet’.
Wereldwijd slikken meer dan 200 miljoen mensen dagelijks een statine om hun cholesterol te verlagen. Het is één van de meest voorgeschreven medicijnen ter wereld en levert de farmaceutische industrie jaarlijks tientallen miljarden euro's op. Maar steeds meer artsen en wetenschappers stellen kritische vragen over de cholesterolmythe. Is het cholesterolverhaal nu echt zo zwart-wit als ons jarenlang is verteld? Slikken miljoenen mensen een medicijn dat zij misschien niet nodig hebben? Is de patiënt wel de grootste winnaar?
Cholesterol is geen gif
Wie het woord cholesterol hoort, denkt al snel aan dichtgeslibde aderen en een verhoogde kans op een hartaanval. Toch is cholesterol helemaal geen lichaamsvreemde of schadelijke stof. Hoe komt men daar toch bij! Het is tenslotte een onmisbare bouwsteen voor iedere lichaamscel en is essentieel voor de aanmaak van hormonen, vitamine D en een goed functionerend zenuwstelsel.
De vraag is daarom niet óf cholesterol belangrijk is, maar of een verhoogde cholesterolwaarde automatisch betekent dat iemand ziek is of ziek zal worden. Juist daarover woedt al jaren een stevige wetenschappelijke discussie.
De cijfers die zelden worden genoemd
Bij iedere behandeling hoort één eenvoudige vraag: Hoeveel mensen hebben er werkelijk baat bij? Om dat goed te kunnen bepalen, gebruiken onderzoekers de zogenoemde ‘Number Needed to Treat’ (NNT). Die laat zien hoeveel mensen jarenlang een medicijn moeten gebruiken voordat één persoon er daadwerkelijk voordeel van heeft.
Bij mensen met een laag risico op hart- en vaatziekten laten sommige analyses zien dat:
- ongeveer 217 mensen jarenlang statines moeten slikken om één niet-fatale hartaanval te
voorkomen;
- ongeveer 313 mensen behandeld moeten worden om één niet-fatale beroerte te voorkomen.
Dat betekent natuurlijk niet dat statines geen enkel effect hebben, maar het geeft wel aan dat het verwachte voordeel voor veel mensen relatief klein kan zijn. Juist daarom is een hele goede persoonlijke afweging hartstikke en hartstikke belangrijk.
De andere kant van de balans
Waar voordelen uitgebreid worden besproken, krijgen mogelijke nadelen vaak minder aandacht, hoewel ook deze heel belangrijk zijn om te weten. Bekende bijwerkingen zijn onder meer:
-
spierpijn en spierzwakte;
-
vermoeidheid;
-
leverfunctiestoornissen;
-
een verhoogde kans op diabetes bij een deel van de gebruikers.
Niet iedere gebruiker krijgt deze klachten. Maar voor degenen die ze wel ervaren, kunnen ze de kwaliteit van leven behoorlijk verminderen.
Hoe onafhankelijk is het cholesterolverhaal nog?
‘Volgt de wetenschap het geld?’ is een veelgestelde vraag. Op zich niet zo’n rare vraag vanwege een zeer belangrijk kritiekpunt dat veel onderzoek naar statines is gefinancierd door de farmaceutische industrie zelf. Dat betekent natuurlijk niet automatisch dat de onderzoeksresultaten onjuist zijn, maar het zet je wel aan het denken. Het roept vragen op over onafhankelijkheid, zeker wanneer onderzoekers financiële banden hebben met fabrikanten van de medicijnen die zij onderzoeken.
Daar komt ook nog eens bij dat onafhankelijke onderzoekers al jaren pleiten voor volledige inzage in de oorspronkelijke onderzoeksgegevens. Die openheid is lang niet altijd beschikbaar. En dat is natuurlijk heel merkwaardig omdat juist transparantie essentieel is voor betrouwbare wetenschap. En dat laat dus zeer te wensen over.
Statines, een wondermiddel of een miljardenverdienmodel?
Statines behoren tot de meest winstgevende geneesmiddelen ooit ontwikkeld. De wereldwijde omzet bedraagt inmiddels ettelijke miljarden euro's per jaar en zal volgens marktanalisten de komende jaren alleen maar verder groeien. En dat zou je toch aan het denken moeten zetten… Immers, wanneer zulke enorme financiële belangen een rol spelen, is een kritische blik bepaald geen luxe maar een absolute noodzaak.
Artsen tussen richtlijn en patiënt
De meeste artsen schrijven statines voor omdat zij de geldende medische richtlijnen volgen. Die richtlijnen zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en zijn bedoeld om patiënten zo goed mogelijk te behandelen.
Tegelijkertijd echter groeit de roep om meer ruimte voor individuele afwegingen. Niet iedere patiënt heeft hetzelfde risico, niet iedere patiënt profiteert evenveel en niet iedere patiënt ervaart dezelfde bijwerkingen. Steeds meer deskundigen pleiten daarom voor gedeelde besluitvorming, dus niet zo maar even klakkeloos en automatisch een recept uitschrijven, maar samen met de patiënt zorgvuldig bekijken of de verwachte voordelen werkelijk zullen opwegen tegen de mogelijke nadelen.
Een belangrijke vraag
Statines kunnen voor sommige mensen een waardevol medicijn zijn, vooral voor patiënten die al een hartinfarct of beroerte hebben doorgemaakt of een aantoonbaar hoog cardiovasculair risico lopen. Maar nog altijd kun je je de vraag stellen of dit medicijn wordt voorgeschreven omdat het voor ieders persoonlijke situatie de beste keuze is, of omdat het inmiddels de standaard is geworden?
Een kritische patiënt is natuurlijk helemaal geen lastige patiënt; het is eerder een persoon die zich oriënteert op de beste mogelijkheden voor zijn/haar lichaam en betekent dat het voor hem/haar nooit direct een aanleiding om zo maar even over te gaan op een medicatie die een arts voorschrijft cq voorstelt. Nee, zo’n patiënt denk na! Goede gezondheidszorg begint immers met eerlijke informatie, volledige transparantie en een open gesprek tussen arts en patiënt.
Het is tenslotte zo dat niet de omzet van de farmaceutische industrie, maar juist de gezondheid van de patiënt altijd centraal moet staan.
Bronnen:
- Robin de Boer, economisch geograaf.
- Substack
- Ninefornews
