Door Jos de Jong - NLMagazine/Wetenschap & Ruimtevaart – NASA heeft op 30 augustus de nieuwe Nancy Grace Roman Space Telescope gelanceerd. De ruimtetelescoop moet wetenschappers meer inzicht geven in enkele van de grootste raadsels van het heelal, waaronder donkere materie, donkere energie en planeten buiten ons zonnestelsel.
Roman is genoemd naar Nancy Grace Roman, NASA’s eerste hoofdastronoom, die een belangrijke rol speelde bij de ontwikkeling van de beroemde Hubble-telescoop. Maar Roman kan veel grotere stukken van de hemel tegelijk bekijken. Het gezichtsveld is minstens honderd keer groter dan dat van Hubble en de telescoop kan het heelal daardoor ongeveer duizend keer sneller in kaart brengen.
Op zoek naar het onzichtbare
Roman kijkt voornamelijk naar infraroodlicht en moet miljarden sterrenstelsels onderzoeken. Daarbij draait het vooral om twee grote wetenschappelijke raadsels: 1. de donkere materie en 2. De donkere energie. We kunnen beide niet rechtstreeks zien, maar hun invloed op sterrenstelsels, zwaartekracht en de uitdijing van het heelal is wel meetbaar.
Planetenjager bij uitstek
Roman wordt een echte planetenjager. NASA verwacht dat de onderzoeken uiteindelijk ongeveer 100.000 nieuwe exoplaneten kunnen opleveren. Met een speciale coronagraaf kan bovendien het felle licht van sterren worden afgeschermd, waardoor planeten eromheen beter zichtbaar worden.
De telescoop is inmiddels onderweg naar het zogenoemde Lagrangepunt L2, op ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde. Daar kan Roman relatief stabiel zijn waarnemingen uitvoeren. Na een periode van testen en kalibreren worden de eerste beelden begin 2027 verwacht.
Kun je je dit een beetje voorstellen? Ik niet echt. Op 1.5 miljoen kilometer afstand stabiele waarnemingen uitvoeren en die dan ook nog eens naar de aarde sturen. Toe maar!
Maar ondertussen wordt het rond de aarde wel erg druk
Bij al dat enthousiasme over nieuwe ruimtemissies dringt zich ook de vraag op hoeveel satellieten en andere objecten kunnen we eigenlijk rond de aarde blijven parkeren zonder problemen te veroorzaken?
De cijfers zijn inmiddels indrukwekkend. Volgens de meest recente statistieken van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA zijn sinds het begin van het ruimtevaarttijdperk ongeveer 27.490 satellieten in een baan om de aarde gebracht. Daarvan bevinden zich nog circa 18.840 in de ruimte en zijn er ongeveer 16.000 operationeel. Ruimtesurveillancenetwerken volgen inmiddels zo'n 46.600 objecten.
Miljoenen brokstukken
En dan hebben we het alleen nog maar over de grotere, gevolgde objecten. ESA schat dat er daarnaast meer dan een miljoen brokstukken groter dan één centimeter rond de aarde vliegen. Zelfs zo'n klein stuk ruimtepuin kan door de enorme snelheid waarmee het beweegt, grote schade aan een satelliet veroorzaken.
Kessler-syndroom
De kans dat satellieten of brokstukken elkaar raken is dan ook geen verzonnen probleem. Wetenschappers waarschuwen al jaren voor het zogenoemde Kessler-syndroom; één botsing veroorzaakt honderden of duizenden nieuwe brokstukken, die vervolgens weer andere satellieten kunnen raken. In het slechtste geval ontstaat een kettingreactie waardoor bepaalde banen rond de aarde uiteindelijk moeilijk of zelfs onbruikbaar worden. We kijken verder dan ooit, maar we moeten ook om ons heen blijven kijken
De Nancy Grace Roman-telescoop is zonder twijfel een technologisch hoogstandje. Misschien helpt hij ons straks antwoorden te vinden op vragen waarmee de mensheid al generaties worstelt zoals de vraag waaruit het heelal bestaat, waarom het heelal steeds verder en sneller uitdijt en krijgen we wellicht eindelijk een antwoord op de hoeveelheid planeten.
Maar terwijl onze telescopen steeds verder het heelal inkijken, ontstaat vlak boven ons hoofd een heel ander vraagstuk. De ruimte lijkt oneindig groot, maar de bruikbare banen rond onze eigen aarde zijn dat niet. En misschien wordt dát wel een van de belangrijkste ruimtevaartproblemen van de komende decennia.
Note:
ESA heeft ooit een visualisatie gemaakt van het aantal satellieten en de enorme hoeveelheid ruimtepuin dat zich in onze atmosfeer bevindt en continue onze planeet rondt. Belangrijk bij dit plaatje is natuurlijk dat de objecten in deze afbeelding bewust veel groter zijn weergegeven dan ze in werkelijkheid zijn, anders zouden ze op deze schaal niet zichtbaar zijn.
Bronnen: New Scientist, Leah Crane, auteur op New Scientist
