Hoe politieke journalistiek verwordt tot scriptbegeleiding - NLMagazine/Journalistiek, politiek, eenzijdige berichtgeving - Wie het nieuws volgt over hedendaagse internationale problemen zou bijna vergeten dat journalistiek ooit bedoeld was om te onderzoeken en niet om deze te regisseren. Wat we tegenwoordig zien is m.i. geen onafhankelijke en objectieve verslaggeving meer, maar een strak georkestreerd toneelstuk waarin de rollen al lang zijn verdeeld.
Een soort scriptbegeleiding dus waarbij de lezer niet wordt geïnformeerd om ook eens zelf te denken, maar die je stuurt om op een bepaalde manier te voelen en te oordelen. Men heeft dan niet door dat er geen objectief verslag wordt gedaan, maar dat men als het ware meespeelt in een voorstelling.
Neem bijvoorbeeld onze US-leader Trump; opmerkelijk is dat hij altijd, wat hij ook maar doet, wordt gezien als een enorme booswicht, ongeacht de feiten, de context en/of tegenstrijdigheden. Dat zegt volgens mij meer over de staat van de journalistiek dan over deze door de grote meute beschouwde superslechterik.
Negativiteit als uitgangspunt, niet als conclusie
Trump wordt alleen maar kritisch benaderd. Alles wat gebeurt, wordt direct gefilterd door één lens waarbij Trump staat voor dreiging, chaos en extremisme, een conclusie die eigenlijk al vast staat vóórdat er ook maar enige feiten op tafel liggen. Objectiviteit is zo langzamerhand geen methode meer, maar lijkt eerder op een mooie marketingterm. De journalistiek erkent niet langer dat er met twee maten wordt gemeten en dat er als het ware twee kampen zichtbaar worden. Nee, men houdt zich liever vast aan het morele sprookje van goed versus fout, waarbij Trump per definitie fout is.
Davos, geen verslaggeving, maar choreografie
De jaarlijkse WEF-bijeenkomst in Davos is misschien wel het duidelijkste voorbeeld van deze subjectieve journalistiek. Camera’s registreren niet wat er gebeurt, maar alleen wat er in de ogen van velen móet gebeuren. Dat Larry Fink (BlackRock) tijdelijk de rol van Klaus Schwab overneemt, wordt als detail behandeld. Dat Trumpgezinde figuren zichtbaar invloed uitoefenen op het toneel in Davos, wordt weggezet als incidenten; Chris LaGarde die wegloopt, Al Gore wordt uitgejouwd en Howard Lutnick die het podium claimt etc. Maar niemand stelt de fundamentele vraag ‘Wie hier nu eigenlijk de agenda bepaalt en waarom die steeds verandert’.
Brave en deugdzame journalistiek
Veel journalisten spelen hierbij hun voorbeeldige rol. Ze kijken wel, maar zien niet. Of erger, ze zien het misschien wel, maar mogen dat niet duiden omdat ze anders buiten de boot vallen van organisaties die hun salaris betalen. Wat ontbreekt, is journalistieke nieuwsgierigheid. Niet wordt de vraag gesteld of iets werkelijk is gebeurd, maar wie er profiteert van zo’n verhaal. Burgers worden hierdoor misleid en overspoeld met al dan niet terechte emotie, maar niet met enige analyse. Dat is geen journalistiek, dat is publiekssturing en -beïnvloeding.
De journalist als figurant
Wat al deze voorbeelden verbindt, is geen samenzwering, maar iets veel alledaagser en verontrustenders en duidt m.i. op intellectuele luiheid. Journalisten die hun werk niet meer objectief verrichten omdat men meent dat hun morele positie belangrijker is dan hun verantwoordelijkheid voor analytische verslaggeving. Zo herhaalt men steeds dezelfde frames, kopieert men persberichten en speelt men verontwaardigd mee in een script dat men niet zelf heeft geschreven, maar toch fanatiek verdedigt. Zo wordt in dit kader Trump bijvoorbeeld niet beoordeeld op wat hij doet, maar op wat hij symboliseert. En wie dat symbool verdedigt of zelfs ook maar enigszins probeert te begrijpen, is sowieso automatisch verdacht.
Slot
Misschien is het tijd om een ongemakkelijke waarheid te erkennen. Niet Trump polariseert het publiek het meest, maar een journalistiek die weigert meerdere kanten van een probleem te onderzoeken, te analyseren en derhalve meerdere perspectieven toe te laten, een journalistiek die vervolgens alles herleidt tot goed en fout en zichzelf als het ware presenteert als ethisch kompas. Maar, wie dat benoemt, wordt direct weggezet als een complotdenker. Maar wie het niét benoemt, is eigenlijk gewoon blind of wellicht nog erger, medeplichtig.
En dat is misschien wel het grootste probleem van deze tijd.
Jos de Jong
