Door Jos de Jong - De publieke omroep was ooit bedoeld als een onafhankelijke bron van informatie. Een plek waar burgers konden rekenen op eerlijke journalistiek, kritische vragen en een breed scala aan ob jectieve meningen. Maar je kunt en moet je de laatste tijd steeds meer afvragen of die onafhankelijkheid nog wel bestaat.
Voorstanders wijzen erop dat de publieke omroep programma’s maakt die commerciële zenders vaak laten liggen zoals diepgravende documentaires, onderzoeksjournalistiek en culturele uitzendingen. Programma’s van organisaties als NOS, NPO en BNNVARA bereiken dagelijks miljoenen mensen en spelen nog altijd een belangrijke rol tijdens verkiezingen, crises en grote gebeurtenissen. Maar of die ook echt objectief zijn valt sterk te betwijfelen.
De kritiek op deze programma’s en omroepen neemt dagelijks steeds grotere vormen aan. Tegenstanders vinden dat de publieke omroep steeds minder neutraal is en te vaak dezelfde politieke of maatschappelijke richting kiest. Vooral bij onderwerpen als klimaat, immigratie, stikstof en Europese politiek klinkt geregeld de klacht dat afwijkende meningen minder aandacht krijgen of sneller worden weggezet als ‘extreem’ of ‘desinformatie’.
Daarnaast speelt ‘natuurlijk de vraag waarom burgers eigenlijk verplicht moeten meebetalen aan een systeem dat volgens critici niet iedereen vertegenwoordigt. Jaarlijks gaat er honderden miljoenen euro’s belastinggeld naar de publieke omroep, terwijl het vertrouwen in media de afgelopen jaren juist gigantisch onder druk staat. Voor een groot deel komt dat natuurlijk ook door het feit dat een groot deel van de media is opgekocht door onder andere het Belgische mediaconglomeraat ‘Het Mediahuis’ en de samenvoeging van andere media bij DPG. Omdat journalistieke medewerkers van deze bedrijven allen ‘uit dezelfde ruif eten’, zijn van de strategie van deze bedrijven uiteenlopende meningen taboe, neemt de eenzijdige informatieverschaffing alleen maar toe en worden andere gedachten en denkbeelden niet getolereerd.
Door de opkomst van sociale media en onafhankelijke online platforms ondergaat het medialandschap gelukkig veranderingen. Mensen vergelijken nieuws sneller met andere bronnen en ontdekken daardoor makkelijker verschillen in framing, woordkeuze en selectie van onderwerpen. Waar de publieke omroep vroeger bijna automatisch als betrouwbaar werd gezien, kijken burgers tegenwoordig kritischer mee. Er is gelukkig steeds minder informatie waar niet over wordt nagedacht. Het wordt steeds duidelijker dat de waarheid waarschijnlijk ergens in het midden ligt.
Helaas is er toch nog steeds een groot deel van de bevolking dat de inhoud van de ‘gevestigde mediaorde’ klakkeloos aanvaardt als waarheid.
De publieke omroep bevat nog steeds veel kundige journalisten en waardevolle programma’s, maar absolute neutraliteit bestaat nauwelijks meer.
Uiteindelijk blijft het verstandig om nieuws niet uit één enkele bron te halen, maar verschillende media naast elkaar te leggen. Juist nu, in een tijd van polarisatie is kritisch blijven denken belangrijker dan ooit.
Jos de Jong is medewerker van NLMagazine.nl en 023magazine.nl
