Geen aandacht voor alternatieven - NLMagazine, Noord-Holland, Natuur en milieu - In dit artikel beschrijft Jan Kuys hoe jagers, verenigd in Fauna Beheer Eenheden (FBE’s) nieuwe motivaties hebben om in het wild levende vogels op boerenland af te schieten.
Dit jaar staan in Noord-Holland maar liefst 120.000 Grauwe Ganzen op de dodenlijst. Rond Schiphol blijkt een andere aanpak veel beter uit te pakken voor ganzen.
Door Jan Kuys
Vorig jaar namen vogelaars met grote verbazing kennis van hoe de landelijke Fauna Beheer Eenheden (FBE’s) besloten gezamenlijk het tellen van winterganzen uit te bouwen tot een actie in heel Nederland.
In meerdere gebieden van ons land werden zeer veel ganzen geteld. Zoveel, dat van sommige soorten een haast onvoorstelbaar groot aantal ganzen de Nederlandse weilanden bevolkten. De gezamenlijke deelnemers aan deze grootscheepse telling en de FBE’s hadden hiermee een doorslaggevend argument voor het schieten van heel veel ganzen op heel veel plaatsen.
De FBE’s lieten gezamenlijk weten dat de eetlust van de ganzen financieel onhoudbaar was voor boeren. Het toenemend aantal ganzen op de weilanden is natuurlijk mede het gevolg van het snelgroeiende Raaigras, dat boeren daar zelf hebben geïntroduceerd. Dit voedzame gras trekt veel ganzen naar hun weilanden. En dat is nu net niet de bedoeling. De boeren krijgen er ongevraagd een heleboel ganzen bij, wat uitliep in een slag om de voedselconcurrentie tussen vrije vogels en tamme dieren. Sindsdien hebben de FBE’s een motief om veel meer ganzen te schieten.
Niet alleen in Noord-Holland, maar in het hele land.
Koelcellen
De gepubliceerde telcijfers zijn blijkbaar niet genoeg om de in de FBE’s verzamelde jagers voldoende afschot te geven. Want een maand geleden heeft de FBE Noord-Holland-Noord een nieuw initiatief ontwikkeld om ganzen af te schieten. Met triomfantelijk vlagvertoon hebben deze jagers feestelijk een ‘netwerk van koelcellen’ voor gedode ganzen geïntroduceerd o.a. in de buurt van Medemblik en Noordbeemster onder het motto: ‘Ganzenvlees is gezond vlees, dus mensen: koop ganzenvlees’.
De FBE Noord-Holland gaat er van uit dat ganzenvlees een exclusief en bijzonder product is dat op de markt veel klanten zal trekken en dat mede daarom heel veel ganzen moeten worden afgeschoten.
Het plan van de jagers is met veel tamboer aangekondigd. Daarmee heeft de provincie Noord-Holland een nieuw dieptepunt bereikt waar het gaat over het schieten op dieren, in casu vooral op Grauwe Ganzen.
Overigens is er niets nieuws onder de zon, want tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw aten vooral plattelanders zo nu en dan een hapje uit de natuur. Maar dat was veelal bij bijzondere gelegenheden en niet met een omvang zoals de FBE Noord-Holland nu ‘de negen koelcellen van geschoten wild’ gaat vullen.
Ter discussie, het jagersgenot…
Recent zijn er vanwege de nieuwe plannen regelmatig clashes geweest tussen natuurliefhebbers aan de ene kant en jagers aan de andere kant. Het zinloos dood schieten van dieren staat al lang ter discussie en steeds meer mensen verzetten zich tegen deze grove inbreuk op onze natuur.
Volgens De Faunabescherming worden alleen in Nederland elk jaar meer dan een miljoen dieren door jagers geschoten. Niet voor nut of noodzaak, maar gewoon voor het ‘genot van het schieten’. Optimistische natuurliefhebbers stellen vaak dat voor elke afgeschoten gans een nieuwe gans zijn plek in neemt. Maar daar heeft de FBE Noord-Holland nu iets creatiefs op gevonden: ‘Je kunt wild eten!’. Met dat argument kunnen jagers blijven oogsten, ook als er ganzen terugkomen.
Schiphol
Dat het ook anders kan, zie je op Schiphol. Daar zijn heel veel maatregelen genomen om botsingen van dieren met vliegtuigen te voorkomen. Daar ligt een keur van maatregelen aan ten grondslag (verplaatsing door geluid, gewassen zaaien op plekken waar vliegtuigen nauwelijks komen, het plaatsen van geluidspeakers om ganzen te verdrijven, een organisatie die alert de bewegingen van de natuur volgt en nog een hele rits meer) met als resultaat vrijwel geen gevaarlijke situaties. Het uitgangspunt van Schiphol is om ganzen alleen in het uiterste geval te schieten.
De laatste jaren zijn er geen ‘aanvliegingen’ op Schiphol geweest, mede dankzij de maatregelen en aanpassingen om op Schiphol de overlast van ganzen beperkt te houden. Bij de bestrijding van ganzenoverlast op Schiphol zijn ook boeren, terreinbeheerders en jagers direct betrokken.
De vraag rijst daarom, waarom in de rest van Noord-Holland dit uitgangspunt ook niet wordt gehanteerd. Schiphol laat zien dat het kan. Uiteraard is dat niet een, twee, drie gerealiseerd, maar het is een beter, diervriendelijker initiatief om onze natuur in stand te houden en vogels te laten leven.
Rol van politiek
Frappant is dat in dit tijdsgewricht de politiek het hoofd afwendt van de grote aantallen dieren die jaarlijks in Nederland worden doodgeschoten. Provinciale Staten van Noord-Holland hebben zonder slag of stoot het langjarige (tot 2031) Faunabeheerplan van ganzen goedgekeurd. De bedoeling is a) de ganzenpopulatie te verminderen (een onmogelijke opgave zolang boeren Raaigras blijven inzaaien), b) het mogelijk verjagen met ‘ondersteunend afschot in kwetsbare gewassen’ en c) afschot indien nodig voor vliegveiligheid.
De volksvertegenwoordigers op provinciaal niveau zijn ervan overtuigd dat een nieuwe, effectievere aanpak nodig is. Vandaar dat ze hebben ingestemd met ruivangsten, koppel- en broedparen afschot, aangevuld met voorjaars- en zomerafschot met als uitgangspunt ‘het verminderen van ruivangsten’.
Ganzen wettelijk beschermde dieren
Bij koppelafschot worden ganzen al gedood voordat ze een nest met eieren hebben. In de wet zijn ganzen beschermde dieren, maar dat kun je nauwelijks geloven als je leest hoeveel dodelijke maatregelen tegen ganzen worden ingezet. ‘Voorjaars- en zomerafschot blijken voor de politici noodzakelijk’. In de nieuwe aanpak past bovendien dat in sommige omstandigheden het hele jaar geschoten kan worden. Hetgeen de wet in feite een wassen neus maakt.
Het is duidelijk. De gekozen volksvertegenwoordigers in Noord-Holland kiezen voor de harde lijn van de jagers. Nergens in de afwegingen wordt een opmerking gemaakt over het recht van wilde dieren om in Noord-Holland een hapje te eten. Nergens komen. blijkens de vergaderstukken, de politici met een minimale bescherming voor vogels in het wild.
Alleen al dit jaar worden alleen in Noord-Holland 120.000 Grauwe Ganzen gedood.
En wij vogelaars kijken toe!
Houtduiven
Rest nog de vraag hoe we in Noord-Holland omgaan met Houtduiven. In het Faunabeheerplan staan maatregelen om te voorkomen dat kwetsbare landbouwgewassen met ‘man en macht’ beschermd moeten worden tegen door Houtduiven aangebrachte ‘aanzienlijke schade’.
Het probleem is voor de verantwoordelijke politici dat Houtduiven beschermd zijn, zowel nationaal als internationaal. Maar na veel soebatten heeft de Raad van State op grond van een landelijke vrijstelling geoordeeld dat Houtduiven die schade veroorzaken, gedood kunnen worden.
Geen wonder dat ze dan in Noord-Holland ‘aanzienlijke schade’ aan diverse gewassen melden, maar ze mogen alleen tijdens de jachtperiode worden geschoten. Dat kostte de provincie in 2023 ruim anderhalf miljoen euro. Zoiets zit de bestuurders niet lekker. Maar ‘grondgebruikers’ weten wel dat ze dikke declaraties (in 2024 ruim 8,5 miljoen euro) kunnen invullen, omdat nauwelijks te achterhalen is, hoe en wanneer die schade veroorzaakt is. De Houtduiven weten natuurlijk van niks en dus grijpt de mens weer naar het preventieve middel ‘verjaging ondersteunend afschot’.
Legitiem afschieten van duiven
De provincie Noord-Holland heeft aan Sovon gevraagd te berekenen hoeveel Houtduiven aan de jaarlijkse populatie kunnen worden onttrokken (provincietaal, lees: hoeveel duiven mag je legitiem afschieten) en daaruit kwam bij de modelberekening een getal van tussen 8700 of 16.500 duiven zonder risico’s voor de populatie. Na wikken en wegen heeft de provincie gekozen voor een ‘ondersteunend afschot tot een maximum van 16.500 per jaar’ En: ‘De ontwikkeling van de schade en de ontwikkeling van het aantal Houtduiven worden gemonitord.’ Ofwel: slaap lekker.
Resumé
Ik vind het schokkend dat een groep FBE-jagers zoveel invloed heeft op de omvang van een groot deel van het vogelbestand in ons land. Temeer, omdat hun motieven ten dele puur zelfbevrediging zijn. Door de ganzen in de tellingen te ‘stapelen’ worden de nadelen voor de boeren erger en de noodzaak voor het afschieten van vogels alsmaar dwingender. Over andere initiatieven zoals verdrijven. zoals bij Schiphol wel effectief is, hoor je niemand. Het beheer van wilde ganzen in ons land is vooral een beheer van heel veel ganzen doden.
Dit artikel is eerder gepubliceerd in de Fitis, het communicatiemiddel van de Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland.
