Gebruikerswaardering: 5 / 5
Column door Fred van Assendelft - NLMagazine/Columns - De Romeinse dichter Juvenalis (ca. 1e-2e eeuw na Chr.) schreef over Panem et circenses, waarbij hij probeerde aan te geven kritisch te zijn over het volk: het volk wilde brood en spelen en verder geen gezeur.
Het volk kreeg een handvol graan en in de arena’s vochten de zwaardvechters ter vermaak van de menigte. Jules de Korte (1924-1996) schreef er in 1963 een lied over waarin de regels: dat kan het volk niet zoveel schelen, het volk wil brood en spelen.
En tegenwoordig ? Hebben we wat geleerd van de oude Romeinen ? Is de les van Jules bij ons doorgedrongen of zijn het brood en de spelen nog steeds de manier om ons tevreden te stellen en passief te houden ?
Het Brood:
Uitkeringen, toeslagen en voedselprogramma's zorgen ervoor dat de basisbehoeften vrijwel gegarandeerd zijn. Niemand hoeft honger te lijden. Waar een Romein blij was met zijn graanrantsoen, heeft de moderne consument toegang tot duizenden producten in de supermarkt. Bezorgdiensten als Picnic of Thuisbezorgd maken het ons makkelijk en er is een massaal aanbod van goedkoop fast food. Consumeren is een doel op zichzelf geworden. Black Friday en online winkelen stimuleren voortdurende de consumptie als welzijnsgevoel.
De Spelen:
Kijk naar de sociale media, ze floreren en sussen ons in slaap met leuke filmpjes en grappige plaatjes. Netflix, YouTube, TikTok, Facebook, er is eindeloos, passief vermaak op aanvraag. De algoritmes zijn ontworpen om je zo lang mogelijk vast te houden en net als de gladiatorenspelen wordt de aandacht van politieke kwesties afgeleid. Likes en Volgers zijn de permanente arena waar iedereen toeschouwer en deelnemer is. De Champions League, de Eredivisie, het WK, het is een massale, emotionele betrokkenheid bij iets wat niets verandert aan je eigen situatie. PSV, Feijenoord en Ajax als de moderne gladiatoren.
De Zuid-Koreaanse filosoof Byung-Chul Han (1959) schreef in 2012 in zijn boekje Transparantiesamenleving (Transparenzgesellschaft, Han woont in Duitsland): ‘We worden niet onderdrukt door een tiran, maar door onszelf, door onze eigen behoefte aan vermaak en comfort; er is een onverzadigbare drang naar vrijwillige openbaarmaking van onszelf, een drang die grenst aan het pornografische.’ We willen vertellen en laten zien wie we zijn. Plaats nóg een foto op FB !
Misschien is dat een modernere, verfijndere versie van De Spelen, alleen kiezen we nu vrijwillig voor die afleiding, wat het moeilijker maakt om er kritisch over te zijn.
Er is meer individuele vrijheid, maar ook meer individuele verantwoordelijkheid om je aan De Spelen te onttrekken. Het is allemaal veel smakelijker en toegankelijker dan tijdens de Romeinse tijd, het is vaak moeilijker te herkennen, maar het blijft: Brood en Spelen.
