De zintuigen 2 - Smaak - Wat is lekker ?

• Niet alleen aardappelen eten, eet je worteltjes ook eens op.

• Ik lust geen worteltjes !

• Maar gisteren vond je ze zo lekker ?

• Vandaag lust ik geen worteltjes !

Mijn vijfjarige kleindochter is er duidelijk in, gisteren vond ik worteltjes lekker, maar vandaag niet. Kan dat ?

Proeven doe je niet alleen met je mond. Geur, kleur en gevoel spelen ook een belangrijke rol. De textuur, de temperatuur, hoe iets eruitziet en hoe iets ruikt, het speelt allemaal mee¹.

Dan zijn er nog de verschillende smaken die we kunnen proeven: zoet, zuur, zout, bitter en umami ( =hartig/eiwitrijk) en zelfs vet². Mijn kleindochter heeft daar allemaal geen weet van, maar vandaag vindt ze worteltjes niet lekker.

Smaak en reukveranderingen komen vaak voor. De smaak die u nu proeft kan ineens niet meer overeenkomen met hoe u dacht dat hetzelfde gerecht een week geleden smaakte. Het smaak- en reukvermogen kan zelfs per dag wisselen³.

Zelf heb ik dat gemerkt met een fles goede malt-whisky (Lagavulin 16 yrs) die ineens anders smaakte dan de vorige fles. Verontwaardigd over het smaakverschil ging ik terug naar de slijter die mij de fles had verkocht. Ik nam de fles mee, zodat deze middenstander het ook kon proeven, … en hij proefde … en merkte geen verschil.
Mijn verbaasde gezicht sprak boekdelen, maar de winkelier was niet voor één gat te vangen: “Bent u soms met roken gestopt ?” was zijn vraag. Mijn verbaasde gezicht klaarde op, ja, ik was sinds een week of twee met roken gestopt. “Daardoor”, verklaarde de goede man, “is uw smaak veranderd.”

Voor zover ik me kan herinneren heeft mijn kleindochter van vijf nooit gerookt. Ze kan dus ook geen smaakverandering hebben gekregen door met roken te stoppen. Er moet dus een andere oorzaak zijn. Mogelijk vindt ze vandaag aardappels lekkerder dan worteltjes. Ook het kijken naar de worteltjes kan de smaak beïnvloeden dus we (mijn geliefde echtgenote en ik) probeerden een andere strategie. “Kun jij proeven wat je eet met je ogen dicht ?”
Die uitdaging wilde ze wel aan en gauw stopten we een wortel in haar mond toen ze haar ogen stijf dichtkneep. … ‘Oh, lekker, worteltje.” Salomé heeft alles met smaak opgegeten.

Wat is smaak ? Wat is lekker ? De oude Romeinen wisten het al: De gustibus non est disputandum; over smaak valt niet te twisten.

1. ^{Oktober 2023, British Medical Journal, Best Practice, Assessment of taste disorders.}

2. ^{https://www.kno.nl/patienten-informatie/keel/smaak/}

3. ^{https://www.geldersevallei.nl/patient/behandelingen/voedingsadviezen-bij-veranderingen-in-smaak-en-reuk}